C60 en de huid:
wat zegt het onderzoek over fullerenen in huidverzorging?

Wie C60 kent, kent het meestal van de fles: fullereen opgelost in olijfolie. Minder bekend is dat dezelfde molecule al bijna twintig jaar in potjes en serums zit, vooral in Japan en Zuid-Korea. Op de ingrediëntenlijst staat ze dan als Fullerenes. In Europa is die toepassing veel minder ingeburgerd, en de Europese wetenschappelijke commissie voor consumentenveiligheid heeft er in 2023 kritische vragen bij gesteld.

In dit artikel zetten we op een rij wat er werkelijk onderzocht is: twee kleine studies bij mensen, een veiligheidsstudie op huidweefsel, het Europese advies, en de vragen die vandaag nog open staan. Zoals altijd bij ons: zonder beloftes en met de bronnen erbij.

Van Nobelprijs naar badkamerkastje

C60 werd in 1985 ontdekt door Harold Kroto, Robert Curl en Richard Smalley, die er in 1996 de Nobelprijs voor Chemie voor kregen. De molecule bestaat uit zestig koolstofatomen in de vorm van een voetbal. Wie de basis wil opfrissen, leest die op onze pagina Wat is C60?

Wat onderzoekers meteen opviel, is dat C60 in het laboratorium gemakkelijk reageert met vrije radicalen. Omdat oxidatieve processen een rol spelen bij zichtbare huidveroudering, lag de stap naar cosmetica voor de hand. Halverwege de jaren 2000 brachten Japanse bedrijven de eerste cosmetische grondstoffen op basis van fullereen op de markt, in wateroplosbare vorm en in een olie-oplosbare vorm op basis van squalaan. Die laatste, LipoFullerene, is de variant waarmee het meeste huidonderzoek is gedaan, en ze lijkt in opzet het meest op C60 in een plantaardige olie.

Wat is er onderzocht bij mensen?

Eerlijk is eerlijk: het gaat om een handvol kleine studies, grotendeels van onderzoekers met banden met de Japanse producent. Dat maakt ze niet waardeloos, wel voorlopig.

De rimpelstudie (Kato en collega's, 2010)

Drieëntwintig Japanse vrouwen van rond de veertig smeerden acht weken lang twee keer per dag een crème op hun gezicht: op de ene helft een crème met C60 in squalaan, op de andere helft dezelfde crème zonder C60. De studie was gerandomiseerd en dubbelblind: deelnemers noch beoordelaars wisten welke kant welke was.

Na vier weken was er geen meetbaar verschil. Na acht weken scoorde de kant met C60 statistisch significant beter op rimpeldiepte en huidruwheid dan de placebokant. Er werden geen ernstige bijwerkingen gemeld.

De kanttekeningen: 23 deelnemers is weinig, acht weken is kort, en de concentratie C60 was laag (278 ppm, in squalaan en niet in olijfolie).

De studie bij onzuivere huid (Inui en collega's, 2011)

Elf volwassenen met acne gebruikten acht weken een gel met 1% LipoFullerene. De onderzoekers telden na afloop gemiddeld 37,8% minder ontstekingsletsels en maten een hoger vochtgehalte van de huid.

Deze studie had echter geen controlegroep. Zonder vergelijking met een gel zonder fullereen kun je niet zeggen welk deel van het effect aan het fullereen te danken is. We vermelden de studie omdat ze vaak geciteerd wordt, niet omdat ze iets bewijst. Acne is een medische aandoening; wie er last van heeft, is beter af bij een huisarts of dermatoloog dan bij een blogartikel.

Komt C60 door de huid heen?

Een veiligheidsstudie uit 2009 van dezelfde Japanse groep testte C60 in squalaan op menselijk huidweefsel. De onderzoekers vonden C60 terug in de opperhuid, maar niet in de diepere lederhuid. In diezelfde studie zagen ze geen aanwijzingen voor mutageniteit of voor celschade onder invloed van licht.

Dat is geruststellend, maar het is één studie met één specifieke formulering. De Europese beoordelaars vonden het niet genoeg, en dat brengt ons bij het belangrijkste deel van dit artikel.

Wat zegt Europa? Het SCCS-advies van 2023

Het Wetenschappelijk Comité voor Consumentenveiligheid (SCCS) adviseert de Europese Commissie over cosmetische ingrediënten. In november 2023 publiceerde het een definitief advies over fullerenen in cosmetica (SCCS/1649/23). De conclusies in het kort:

• Voor zuivere fullerenen (C60 en C70) kan het comité geen uitspraak doen over de veiligheid, omdat de aangeleverde gegevens onvoldoende zijn. Een mogelijk genotoxisch effect kon niet worden uitgesloten. Dat is iets anders dan "aangetoond schadelijk": het betekent dat de data ontbreken om het ene of het andere te besluiten.
• Voor gehydroxyleerde fullerenen, een chemisch bewerkte, wateroplosbare variant, is het comité strenger: die beschouwt het als niet veilig. Dit is een andere stof dan zuiver C60 in olie.
• Het comité wijst ook op open vragen rond opname door de huid, onzuiverheden en het gedrag van fullerenen onder licht.

Het Nederlandse RIVM schreef begin 2024 dat fullerenen in een latere regelgevingsronde verboden kunnen worden in cosmetica als fabrikanten geen aanvullende veiligheidsgegevens leveren. In de verordening van maart 2024, die onder meer nano-goud, nano-zilver en nano-platina in cosmetica verbood, stonden fullerenen niet op de lijst. De regelgeving is dus in beweging, en wie met C60 en huid bezig is, doet er goed aan dat te blijven volgen.

Wij vinden dat je dit hoort te weten voor je ook maar iets op je huid smeert. Een verkoper die alleen de rimpelstudie citeert en het SCCS-advies verzwijgt, vertelt je het halve verhaal.

C60 en licht: een open vraag

Dat C60 onder invloed van licht reactieve zuurstof kan vormen, is in de chemie al lang bekend. In 2021 toonde een Amerikaanse studie (Grohn en collega's, GeroScience) aan dat C60 in olijfolie die aan licht was blootgesteld, giftig werd voor muizen, terwijl correct in het donker bewaarde olie dat niet was. De levensverlenging uit de bekende rattenstudie van 2012 konden deze onderzoekers bij muizen overigens niet herhalen.

Voor de fles is de praktische les eenvoudig: donker glas, donkere kast. Meer daarover in Waarom de olijfolie even belangrijk is als de C60. Voor de huid is de vraag lastiger, want huid komt nu eenmaal in het daglicht. De Japanse studie op huidweefsel zag geen lichtgebonden celschade, het SCCS vond dat onvoldoende onderbouwd. Niemand kan die vraag vandaag sluitend beantwoorden, en wij doen ook niet alsof.

Olijfolie op de huid

De onderzochte cosmetische producten gebruiken squalaan als drager, een lichte, geurloze olie die van nature ook in huidtalg voorkomt. Extra vergine olijfolie is een ander verhaal: rijker, met een eigen geur, en met een lange traditie in mediterrane huidverzorging. Ze bevat van nature polyfenolen, vitamine E en zelf ook wat squaleen.

Olijfolie past niet bij elk huidtype. Op een vette of gevoelige huid kan ze te zwaar zijn. Probeer een nieuw product daarom altijd eerst op een klein stukje huid, bijvoorbeeld aan de binnenkant van de pols, en wacht een dag af.

Belangrijk om te onthouden: de resultaten van de Japanse studies gelden voor die specifieke formuleringen en concentraties. Ze zijn niet zomaar over te dragen op C60 in olijfolie, ook niet op het onze.

Waar let je op als je C60 voor de huid overweegt?

• Zuiverheid en oplosmiddelen. Wat je op je huid aanbrengt, verdient dezelfde eisen als wat je inneemt. Vraag naar een batchgebonden analysecertificaat met HPLC-zuiverheid en een test op restoplosmiddelen. Waarom dat laatste zo belangrijk is, lees je in Is C60 gevaarlijk?
• Welke vorm van fullereen. Zuiver C60 is iets anders dan gehydroxyleerde fullerenen. Het SCCS maakt dat onderscheid uitdrukkelijk, een goede leverancier ook.
• Verpakking en bewaring. Donker glas, koel en uit het licht.
• De toon van de verkoper. Wie rimpels "uitwist" of acne "geneest", belooft meer dan het onderzoek kan dragen.

Veelgestelde vragen

Zit C60 echt in cosmetica?

Ja. Vooral in Japan en Zuid-Korea wordt het sinds het midden van de jaren 2000 gebruikt. Op de ingrediëntenlijst staat het als Fullerenes.

Is C60 op de huid veilig?

Dat is niet sluitend beantwoord. Kleine studies meldden geen ernstige bijwerkingen, maar het Europese SCCS oordeelde in 2023 dat de beschikbare gegevens onvoldoende zijn om de veiligheid in cosmetica te bevestigen.

Dringt C60 door de huid heen?

In één laboratoriumstudie op menselijk huidweefsel werd C60 in squalaan teruggevonden in de opperhuid, maar niet in de lederhuid. Meer onafhankelijk onderzoek ontbreekt.

Is squalaan beter dan olijfolie als drager?

Squalaan is lichter en is de drager uit de gepubliceerde huidstudies. Olijfolie is rijker en niet voor elk huidtype geschikt. Een rechtstreekse vergelijking tussen beide dragers met C60 is ons niet bekend.

Is de roll-on hetzelfde product als de fles?

Ja, de formulering is identiek. Alleen de verpakking verschilt.